Jak powstaje schron? Budowa krok po kroku

Jeszcze nie tak dawno nikt z nas nie zastanawiał się, gdzie znajduje się najbliższy schron. Tego typu konstrukcje były kojarzone głównie z obiektami wojskowymi lub instalacjami strategicznymi.

Dziś sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Coraz więcej osób prywatnych, instytucji samorządowych oraz firm interesuje się rozwiązaniami zwiększającymi bezpieczeństwo i niezależność w sytuacjach kryzysowych. Wpływ na to ma zarówno obecny kontekst geopolityczny, jak i nowe regulacje prawne.

Od 1 stycznia 2025 roku obowiązuje bowiem ustawa z 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej, nazywana również ustawą schronową. W następstwie jej przyjęcia pojawiły się rozporządzenia wykonawcze precyzujące wymagania techniczne, klasy odporności oraz obowiązki inwestorów.

Jak w tym nowym otoczeniu prawnym wygląda proces powstawania schronu? Przedstawiamy praktyczny przewodnik krok po kroku.

Analiza potrzeb i wybór odpowiedniej kategorii obiektu

Każda inwestycja rozpoczyna się od dokładnego określenia potrzeb użytkowników. Inaczej będzie wyglądać budowa niewielkiego schronu przy domu jednorodzinnym, a inaczej realizacja dużego obiektu dla firmy lub instytucji samorządowej.

Na tym etapie analizowane są przede wszystkim:

• liczba osób mających korzystać ze schronu,
• przewidywany czas przebywania wewnątrz,
• oczekiwany poziom ochrony,
• przeznaczenie obiektu,
• warunki techniczne i terenowe inwestycji.

Kluczową decyzją jest wybór kategorii obiektu ochronnego zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 21 lutego 2025 r. w sprawie kryteriów uznawania obiektów budowlanych albo ich części za budowle ochronne.

Przepisy rozróżniają trzy typy obiektów zbiorowej ochrony:

Schron

Konstrukcja hermetyczna wyposażona w filtrowentylację lub regeneracyjne pochłaniacze. Schrony występują w kategoriach S-1, S-2 i S-3. Różnice pomiędzy nimi dotyczą przede wszystkim odporności na nadciśnienie fali uderzeniowej — od 100 do 300 kN/m² i więcej.

Ukrycie

Konstrukcja niehermetyczna występująca w kategoriach U-1, U-2 i U-3. Zapewnia ochronę przed odłamkami, gruzem oraz częściowo przed falą uderzeniową.

Miejsce doraźnego schronienia

Miejsce doraźnego schronienia, czyli MDS, to obiekt budowlany lub jego część przystosowana do tymczasowego ukrycia ludzi. Jest organizowane doraźnie i nie musi spełniać wszystkich wymagań technicznych przewidzianych dla schronów.

Specjaliści oceniają również warunki gruntowe, poziom wód gruntowych, dostępność mediów oraz możliwości techniczne działki. Dzięki temu możliwe jest dobranie optymalnej kategorii obiektu oraz technologii zwiększających zarówno bezpieczeństwo, jak i funkcjonalność schronu.

Formalności i pozwolenia — co zmieniło się od 2026 roku?

Etap formalno-prawny często bywa pomijany w opisach budowy schronu, choć obecnie ma kluczowe znaczenie.

Od 1 stycznia 2026 roku obowiązują uproszczone procedury dla mniejszych inwestycji. Schrony o powierzchni do 35 m² nie wymagają pozwolenia na budowę i mogą być realizowane na podstawie zgłoszenia wraz z dostarczeniem do urzędu odpowiedniej dokumentacji technicznej.

Większe obiekty wymagają uzyskania pełnego pozwolenia na budowę zgodnie z przepisami prawa budowlanego.

Warto pamiętać również o nowych obowiązkach inwestorów. W przypadku wniosków o pozwolenie na budowę składanych od 1 stycznia 2026 r. dla budynków wielorodzinnych z kondygnacją podziemną lub garażem podziemnym istnieje obowiązek zaprojektowania tych przestrzeni w sposób umożliwiający zorganizowanie w nich miejsc doraźnego schronienia.

Alternatywnym rozwiązaniem jest zaprojektowanie pełnej budowli ochronnej — schronu lub ukrycia.

Projektowanie schronów — najważniejszy etap inwestycji

Projektowanie obiektu ochronnego wymaga specjalistycznej wiedzy z zakresu budownictwa, inżynierii oraz systemów bezpieczeństwa. Obecnie niezbędna jest również biegła znajomość rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 13 listopada 2025 r. w sprawie warunków technicznych dla budowli ochronnych oraz warunków technicznych ich użytkowania i usytuowania — Dz.U. 2025 poz. 1548.

Dokument ten szczegółowo reguluje parametry konstrukcji, instalacji oraz wyposażenia obiektów ochronnych.

Na podstawie wcześniejszych analiz przygotowywana jest dokumentacja techniczna uwzględniająca między innymi:

• układ pomieszczeń, w tym część bytową, śluzę, węzeł sanitarny i magazyny,
• system wentylacji z filtropochłaniaczami zapewniającymi ochronę przed skażeniami chemicznymi, biologicznymi i radiologicznymi,
• drzwi hermetyczne,
• automatyczne zawory przeciwwybuchowe,
• niezależne źródło zasilania, na przykład agregat o określonym czasie autonomicznej pracy,
• magazyny wody zapewniające minimum 3 litry na osobę na dobę,
• systemy łączności i monitoringu.

Dobrze przygotowany projekt pozwala zwiększyć bezpieczeństwo użytkowników, zoptymalizować koszty całej inwestycji oraz zapewnić zgodność z normami przywołanymi w załączniku do rozporządzenia.

Prace ziemne i wykonanie konstrukcji

Po zatwierdzeniu projektu i uzyskaniu wymaganych zgód rozpoczynają się właściwe prace budowlane. Pierwszym etapem jest przygotowanie terenu oraz wykonanie wykopów pod konstrukcję.

W przypadku budowy schronu przy istniejącym domu lub innym obiekcie szczególnie ważne jest:

• odpowiednie zabezpieczenie fundamentów istniejącego budynku,
• zachowanie bezpiecznych odległości,
• wykonanie właściwego odwodnienia,
• zastosowanie skutecznej izolacji przeciwwilgociowej i przeciwwodnej.

Konstrukcja wykonywana jest z żelbetu o parametrach określonych w rozporządzeniu. Powinien to być beton co najmniej klasy C25/30. Minimalna grubość ścian i stropów osłaniających otwór wejściowy wynosi 25 cm. Możliwe jest również zastosowanie rozwiązań o ekwiwalentnej grubości obliczeniowej.

W przypadku schronów wyższych kategorii, takich jak S-2 i S-3, wymagania są jeszcze bardziej rygorystyczne. Grubość ścian może dochodzić do 60 cm, a konstrukcja musi być przygotowana do przeniesienia nadciśnienia rzędu 0,3 MPa.

Schron to jednak nie tylko solidna konstrukcja żelbetowa. Równie istotne są zaawansowane systemy techniczne.

W obiekcie montowane są między innymi:

• filtropochłaniacze,
• drzwi i bramy ochronno-hermetyczne,
• śluzy,
• automatyczne zawory przeciwwybuchowe,
• agregaty awaryjnego zasilania,
• instalacje wodne i sanitarne,
• urządzenia umożliwiające łączność ze światem zewnętrznym.

Wyposażenie i odbiór techniczny

Przed dopuszczeniem schronu do użytkowania konieczne jest przeprowadzenie odbioru technicznego.

Obejmuje on między innymi:

• testy szczelności obiektu,
• próby działania systemu wentylacji,
• testy filtropochłaniaczy,
• sprawdzenie drzwi hermetycznych i zaworów przeciwwybuchowych,
• rozruch agregatów awaryjnych,
• kontrolę instalacji wodnych, sanitarnych i elektrycznych.

Dopiero pomyślne zakończenie wszystkich prób potwierdza, że obiekt rzeczywiście spełnia parametry przewidziane dla deklarowanej kategorii odporności.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami w schronie powinno znaleźć się również odpowiednie wyposażenie operacyjne, takie jak:

• zapas żywności,
• zapas wody wynoszący minimum 3 litry na osobę na dobę,
• apteczki,
• latarki,
• radioodbiorniki,
• łóżka lub miejsca do odpoczynku,
• rampy,
• wyposażenie sanitarne.

Wymagane wyposażenie sanitarne może obejmować między innymi miskę ustępową lub ustęp suchy nieskanalizowany przypadający na każde 75 osób pojemności obiektu.

Serwis schronów i regularne przeglądy

Po zakończeniu budowy niezwykle istotny jest regularny serwis schronu.

Obejmuje on kontrolę:

• systemów wentylacyjnych,
• filtropochłaniaczy,
• szczelności konstrukcji,
• sprawności drzwi hermetycznych,
• zaworów przeciwwybuchowych,
• agregatów awaryjnego zasilania,
• instalacji wodnych i sanitarnych,
• systemów łączności,
• wszystkich pozostałych elementów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo użytkowników.

Systematyczne przeglądy pozwalają utrzymać pełną funkcjonalność obiektu przez wiele lat i zapewniają jego gotowość do działania w każdej sytuacji.

Właściciele, użytkownicy wieczyści lub zarządcy obiektów pełniących funkcję budowli ochronnej mają również obowiązek przekazania danych o obiekcie do właściwego miejscowo wójta, burmistrza lub prezydenta miasta.

Schrony podlegają bowiem ewidencji prowadzonej przez organy ochrony ludności.

Finansowanie — co warto wiedzieć o programie OLiOC?

Warto wspomnieć również o szerszym kontekście finansowym.

W ramach rządowego Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025–2026, określanego skrótem OLiOC, przewidziano łącznie blisko 34 mld zł. Znaczna część tych środków ma zostać przeznaczona na inwestycje związane z tworzeniem budowli ochronnych.

Środki trafiają jednak przede wszystkim do jednostek samorządu terytorialnego i służą modernizacji oraz budowie obiektów publicznych.

Dla osób prywatnych planujących budowę schronu przy domu jednorodzinnym obecnie nie funkcjonuje ogólnopolski program dotacji celowych. Warto jednak śledzić:

• lokalne programy ochrony ludności,
• nabory prowadzone przez samorządy,
• zapowiadane zmiany przepisów,
• potencjalne ulgi podatkowe dla osób inwestujących w infrastrukturę ochrony cywilnej.

Kompleksowa realizacja schronów

Budowa, projektowanie i serwis schronów wymagają fachowej wiedzy, skoordynowanych działań oraz biegłej znajomości aktualnych przepisów — zarówno ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, jak i wszystkich rozporządzeń wykonawczych.

W firmie Schrony Sp. z o.o. doskonale o tym wiemy. Tworzymy obiekty ochronne dopasowane do indywidualnych potrzeb, dbając o najwyższe standardy bezpieczeństwa i jakości wykonania, a także o pełną zgodność z wymaganiami formalno-prawnymi.

Nasze realizacje wykorzystują zaawansowane technologie, a jednocześnie pozostają trwałe i funkcjonalne. Dzięki temu schron może stanowić skuteczne zabezpieczenie na długie lata.

Zachęcamy do kontaktu i rozpoczęcia współpracy.